महाराष्ट्र सायबर पोलिसांचा नागरिकांना सतर्कतेचा इशारा

आजच्या डिजिटल युगात WhatsApp, ऑनलाइन बँकिंग आणि UPI चा वापर मोठ्या प्रमाणात वाढला आहे. यासोबतच सायबर गुन्हेगारांकडून नागरिकांची फसवणूक करण्याचे नवनवीन प्रकार समोर येत आहेत. यामध्ये बँक खाते भाड्याने देणे, WhatsApp अकाउंटचा गैरवापर आणि OTP किंवा QR कोडच्या माध्यमातून फसवणूक अशा प्रकारांचा समावेश होतो.

महाराष्ट्र सायबर पोलिसांच्या जनजागृती संदेशानुसार, नागरिकांनी आपले WhatsApp अकाउंट किंवा बँक खाते इतरांना वापरण्यासाठी देताना विशेष काळजी घेणे आवश्यक आहे.

1. म्यूल अकाउंट म्हणजे काय?

एखाद्या व्यक्तीचे बँक खाते सायबर गुन्ह्यांतून मिळालेला पैसा स्वीकारण्यासाठी किंवा दुसऱ्या खात्यात पाठवण्यासाठी वापरले जात असेल, तर अशा खात्याला सामान्यतः म्यूल अकाउंट (Money Mule Account) असे म्हणतात.

काही सायबर गुन्हेगार नागरिकांना पैसे देण्याचे किंवा कमिशनचे आमिष दाखवून त्यांची बँक खाती वापरण्यास घेतात. या खात्यांमधून फसवणुकीची रक्कम हस्तांतरित केली जाऊ शकते.

खातेधारकाला व्यवहारांची खरी माहिती नसली, तरी त्याच्या खात्याचा वापर तपासाच्या कक्षेत येऊ शकतो. त्यामुळे कोणत्याही अनोळखी व्यक्तीला आपले बँक खाते, ATM कार्ड, UPI किंवा इंटरनेट बँकिंगची माहिती वापरण्यास देऊ नका.

2. WhatsApp अकाउंटद्वारे फसवणूक कशी होते?

सायबर गुन्हेगार नागरिकांचा विश्वास संपादन करून त्यांच्या WhatsApp अकाउंटचा गैरवापर करण्याचा प्रयत्न करतात. फसवणुकीच्या काही सामान्य पद्धती पुढीलप्रमाणे आहेत.

• OTP मागणे: WhatsApp व्हेरिफिकेशन कोड किंवा इतर गोपनीय माहिती मागून अकाउंटचा ताबा मिळवण्याचा प्रयत्न केला जातो.
• QR कोड स्कॅन करण्यास सांगणे: बनावट सूचना देऊन WhatsApp Web किंवा Linked Devices च्या माध्यमातून अकाउंट जोडले जाऊ शकते.
• अनोळखी लिंक पाठवणे: आकर्षक ऑफर, बक्षीस किंवा तातडीच्या मदतीच्या नावाखाली संशयास्पद लिंक पाठवल्या जातात.
• पैशांचे आमिष दाखवणे: आपले WhatsApp अकाउंट किंवा बँक खाते वापरण्याच्या बदल्यात पैसे देण्याचे आश्वासन दिले जाते.
• ओळखीच्या व्यक्तीच्या नावाने मेसेज: मित्र किंवा नातेवाईकाच्या अकाउंटवर ताबा मिळवून पैशांची मागणी केली जाऊ शकते.

3. सायबर फसवणुकीची ही लाल चिन्हे ओळखा

खालीलपैकी कोणतीही गोष्ट घडल्यास सावध व्हा:

1. अनोळखी व्यक्ती बँक खाते वापरण्यासाठी कमिशन देण्याची ऑफर देते.
2. कोणीतरी WhatsApp OTP किंवा QR कोड मागते.
3. अनोळखी व्यक्ती संशयास्पद लिंकवर क्लिक करण्यास सांगते.
4. कोणीतरी तुमचे WhatsApp अकाउंट स्वतःच्या डिव्हाइसवर जोडण्याचा प्रयत्न करते.
5. घाई करून निर्णय घेण्यास सांगितले जाते किंवा धमकी देऊन पैसे मागितले जातात.

लक्षात ठेवा: OTP, UPI PIN, पासवर्ड आणि बँकिंगची गोपनीय माहिती कोणाशीही शेअर करू नका.

4. WhatsApp आणि बँक खाते सुरक्षित ठेवण्यासाठी महत्त्वाच्या टिप्स

तुमची डिजिटल सुरक्षितता वाढवण्यासाठी पुढील उपाय करा:

WhatsApp वर Two-Step Verification सुरू करा

WhatsApp च्या Settings मधील Account विभागात जाऊन Two-Step Verification सुरू करा. यामुळे अकाउंटच्या सुरक्षिततेसाठी अतिरिक्त PIN संरक्षण मिळते.

Linked Devices तपासा

WhatsApp मधील Linked Devices विभाग नियमितपणे तपासा. अनोळखी डिव्हाइस दिसल्यास ते लॉग आउट करा.

संशयास्पद लिंक टाळा

अनोळखी व्यक्तीने पाठवलेल्या लिंक, फाइल किंवा QR कोडवर विचार न करता कृती करू नका.

बँक खात्याची माहिती गोपनीय ठेवा

ATM कार्ड, PIN, OTP, UPI PIN आणि नेट बँकिंगचे पासवर्ड इतरांना देऊ नका. स्वतःच्या खात्यातील व्यवहारांवर नियमित लक्ष ठेवा.

अनोळखी व्यक्तींना अकाउंट वापरू देऊ नका

पैशांचे आमिष दाखवून तुमचे WhatsApp अकाउंट, SIM कार्ड किंवा बँक खाते वापरण्यास मागितले, तर नकार द्या.

फसवणूक झाल्यास त्वरित तक्रार करा

तुमच्या खात्यातून अनधिकृत व्यवहार झाल्यास त्वरित बँकेशी संपर्क साधा आणि सायबर गुन्ह्याची तक्रार नोंदवा.

5. सायबर फसवणूक झाल्यास काय करावे?

सायबर आर्थिक फसवणूक झाल्यास वेळ न दवडता पुढील कृती करा:

• 1930 या राष्ट्रीय सायबर आर्थिक फसवणूक हेल्पलाइनवर संपर्क साधा.
• www.cybercrime.gov.in या अधिकृत पोर्टलवर तक्रार नोंदवा.
• आपल्या बँकेला त्वरित कळवा आणि व्यवहाराची माहिती द्या.
• व्यवहाराचे स्क्रीनशॉट, मेसेज, फोन नंबर, UPI ID आणि उपलब्ध पुरावे जतन करा.
• संशयित व्यक्तीशी पुढील आर्थिक व्यवहार करू नका.

वेळेत तक्रार केल्याने संबंधित व्यवहारावर आवश्यक ती कारवाई करण्याची शक्यता वाढू शकते. मात्र, पैसे परत मिळण्याची हमी नसते.

निष्कर्ष

डिजिटल सुविधा वापरताना जागरूकता आणि सावधगिरी अत्यंत महत्त्वाची आहे. काही पैसे मिळवण्यासाठी स्वतःचे WhatsApp अकाउंट किंवा बँक खाते इतरांच्या ताब्यात देणे धोकादायक ठरू शकते.

सतर्क राहा, सुरक्षित राहा आणि सायबर स्मार्ट बना!

सायबर गुन्हेगारांच्या आमिषाला बळी पडू नका. स्वतः सुरक्षित राहा आणि हा जनजागृती संदेश आपल्या मित्रपरिवारासोबत व कुटुंबीयांसोबत शेअर करा.

महत्त्वाचे संपर्क:

• सायबर आर्थिक फसवणूक हेल्पलाइन: 1930
• राष्ट्रीय सायबर गुन्हे तक्रार पोर्टल: https://www.cybercrime.gov.in/
• महाराष्ट्र सायबर पोलीस: https://mhcyber.gov.in/