आजच्या डिजिटल युगात UPI द्वारे पैसे पाठवणे आणि स्वीकारणे अतिशय सोपे झाले आहे. Google Pay, PhonePe, Paytm आणि इतर UPI अ‍ॅप्समुळे काही सेकंदांत पैशांचे व्यवहार करता येतात. मात्र, याच सुविधेचा गैरफायदा घेऊन सायबर गुन्हेगार नागरिकांची आर्थिक फसवणूक करत आहेत.
UPI Collect Request Scam ही अशाच प्रकारची एक फसवणूक आहे. या फसवणुकीमध्ये तुमच्या खात्यात पैसे जमा होणार असल्याचे सांगितले जाते; परंतु प्रत्यक्षात तुमच्या खात्यातून पैसे काढले जाऊ शकतात.
म्हणूनच, कोणतीही UPI Request स्वीकारण्यापूर्वी तिची सत्यता तपासणे अत्यंत आवश्यक आहे.
UPI Collect Request म्हणजे काय?
UPI Collect Request म्हणजे एखाद्या व्यक्तीने दुसऱ्या व्यक्तीकडे पैसे मागण्यासाठी पाठवलेली डिजिटल विनंती.
उदाहरणार्थ, तुम्हाला एखाद्याला ₹500 मागायचे असतील, तर तुम्ही त्याला UPI द्वारे पैसे मागण्याची विनंती पाठवू शकता. समोरची व्यक्ती विनंती तपासून ती स्वीकारल्यास तिच्या खात्यातून पैसे डेबिट होऊ शकतात.
सायबर भामटे याच प्रक्रियेचा गैरवापर करतात. ते तुम्हाला पैसे मिळणार असल्याचे सांगून प्रत्यक्षात पैसे मागणारी विनंती स्वीकारण्यास प्रवृत्त करतात.
UPI Collect Request फसवणूक कशी होते?
ही फसवणूक साधारणपणे पुढील पद्धतीने केली जाते.
1. पैसे मिळणार असल्याचे आमिष
सायबर गुन्हेगार तुम्हाला फोन, WhatsApp किंवा इतर माध्यमातून संपर्क साधतात. तुम्हाला बक्षीस, रिफंड, विक्रीचे पैसे किंवा इतर कारणाने पैसे मिळणार असल्याचे सांगतात.
2. UPI Request पाठवली जाते
तुमच्या UPI अ‍ॅपवर पैसे मागणारी Collect Request पाठवली जाते. त्यामध्ये ₹5,000, ₹10,000 किंवा ₹25,000 अशी रक्कम दिसू शकते.
3. चुकीची माहिती देऊन दिशाभूल
समोरची व्यक्ती तुम्हाला ही विनंती स्वीकारल्यावर पैसे तुमच्या खात्यात जमा होतील, असे सांगते.
4. Accept बटणावर क्लिक
तुम्ही विनंती न तपासता Accept केल्यास आणि आवश्यक प्रमाणीकरण पूर्ण केल्यास तुमच्या खात्यातून पैसे डेबिट होऊ शकतात.
5. आर्थिक नुकसान
व्यवहार पूर्ण झाल्यानंतर तुमच्या खात्यातून पैसे गेलेले दिसू शकतात. तोपर्यंत फसवणूक करणारी व्यक्ती संपर्क तोडू शकते.
UPI PIN टाकताना विशेष काळजी घ्या
UPI व्यवहार करताना सर्वात महत्त्वाचा नियम म्हणजे पैसे प्राप्त करण्यासाठी सामान्यतः UPI PIN टाकण्याची आवश्यकता नसते.
- पैसे पाठवताना किंवा UPI व्यवहार अधिकृत करताना PIN आवश्यक असू शकतो.
- पैसे प्राप्त झाल्याचा संदेश किंवा विनंती आली म्हणून PIN टाकू नका.
- अनोळखी व्यक्तीने पाठवलेली Collect Request स्वीकारू नका.
- व्यवहाराच्या स्क्रीनवर दिसणारी रक्कम आणि व्यवहाराचा प्रकार काळजीपूर्वक तपासा.
- तुमचा UPI PIN, OTP किंवा बँकिंग पासवर्ड कोणालाही सांगू नका.
लक्षात ठेवा: पैसे मिळणार आहेत असे सांगितले जात असले, तरी स्क्रीनवर नेमका कोणता व्यवहार मंजूर करत आहात हे समजून घेतल्याशिवाय पुढे जाऊ नका.
खरे पैसे मिळणे आणि Collect Request यात फरक कसा ओळखाल?
खालील बाबी लक्षात ठेवा:
| पैसे मिळण्याची परिस्थिती | संशयास्पद Collect Request |
|---|---|
| पैसे पाठवणाऱ्या व्यक्तीने व्यवहार सुरू केला आहे | तुमच्याकडे पैसे मागण्याची विनंती आली आहे |
| योग्य व्यवहार तपशील तपासता येतात | अनोळखी व्यक्तीकडून अनपेक्षित विनंती येते |
| पैसे मिळाल्याची नोंद बँक खात्यात तपासता येते | पैसे मिळतील असे सांगून Accept करण्याचा दबाव दिला जातो |
| पैसे मिळवण्यासाठी UPI PIN सांगण्याची गरज नसते | पैसे मिळवण्याच्या नावाखाली PIN टाकण्यास सांगितले जाते |
महत्त्वाचे: केवळ स्क्रीनवर नाव किंवा रक्कम दिसते म्हणून व्यवहार सुरक्षित आहे असे समजू नका.
UPI फसवणुकीपासून बचाव करण्यासाठी 7 महत्त्वाच्या टिप्स
1. अनोळखी Request स्वीकारू नका.
तुम्ही कोणाकडून पैसे मागितले नसतील आणि तरीही विनंती आली असेल, तर तिची सत्यता तपासा.
2. पैसे मिळवण्यासाठी PIN टाकू नका.
पैसे प्राप्त करण्यासाठी UPI PIN आवश्यक नसतो. PIN मागितला जात असल्यास व्यवहार थांबवा.
3. स्क्रीनवरील तपशील नीट वाचा.
Accept किंवा Approve करण्यापूर्वी व्यवहार पैसे पाठवण्याचा आहे की पैसे मागण्याचा, हे समजून घ्या.
4. अनोळखी लिंकवर क्लिक करू नका.
रिफंड, बक्षीस किंवा KYC अपडेटच्या नावाखाली आलेल्या संशयास्पद लिंकपासून दूर राहा.
5. स्क्रीन शेअरिंग अ‍ॅप्सपासून सावध राहा.
अनोळखी व्यक्तीच्या सांगण्यावरून रिमोट ॲक्सेस किंवा स्क्रीन शेअरिंग अ‍ॅप इन्स्टॉल करू नका.
6. बँकेचे संदेश आणि व्यवहार तपासा.
व्यवहार झाल्यानंतर तुमच्या बँक खात्यातील नोंद तपासा. केवळ स्क्रीनशॉटवर विश्वास ठेवू नका.
7. संशयास्पद व्यवहार त्वरित नोंदवा.
फसवणूक झाल्यास वेळ न घालवता तुमच्या बँकेशी संपर्क साधा आणि सायबर गुन्ह्याची तक्रार दाखल करा.
UPI फसवणूक झाल्यास काय करावे?
तुमच्या खात्यातून पैसे अनधिकृतपणे गेले असल्याचे लक्षात आल्यास त्वरित पुढील कृती करा:
- सायबर हेल्पलाइन 1930 वर संपर्क साधा. आर्थिक सायबर फसवणुकीची तक्रार शक्य तितक्या लवकर नोंदवा.
- राष्ट्रीय सायबर क्राइम पोर्टलला भेट द्या: https://cybercrime.gov.in
- तुमच्या बँकेला त्वरित कळवा. व्यवहाराची माहिती देऊन तक्रार नोंदवा आणि उपलब्ध प्रतिबंधात्मक उपाय विचारा.
- पुरावे जतन करा. व्यवहार क्रमांक, SMS, स्क्रीनशॉट, फोन नंबर आणि संबंधित संदेश सुरक्षित ठेवा.
- UPI अ‍ॅपच्या अधिकृत मदत केंद्राशी संपर्क साधा. संशयास्पद व्यवहाराची तक्रार नोंदवा.
लक्षात ठेवा, त्वरित तक्रार केल्याने पैसे परत मिळण्याची शक्यता सुधारू शकते; मात्र पैसे परत मिळण्याची हमी नसते.
महाराष्ट्र सायबर पोलिसांचा महत्त्वाचा संदेश
डिजिटल व्यवहार करताना सतर्क राहणे ही प्रत्येक नागरिकाची जबाबदारी आहे. अनोळखी व्यक्तीच्या सांगण्यावरून UPI Request स्वीकारणे, PIN टाकणे किंवा आर्थिक माहिती शेअर करणे टाळा.
सायबर सुरक्षेसाठी अधिकृत माहिती आणि मदतीसाठी महाराष्ट्र सायबरच्या अधिकृत संकेतस्थळाला भेट द्या: https://www.mhcyber.gov.in
तातडीच्या आर्थिक सायबर फसवणुकीसाठी भारतातील हेल्पलाइन क्रमांक 1930 लक्षात ठेवा.
निष्कर्ष
UPI मुळे आर्थिक व्यवहार सोपे झाले आहेत; मात्र निष्काळजीपणामुळे फसवणुकीचा धोका वाढू शकतो. प्रत्येक Collect Request काळजीपूर्वक तपासा. पैसे मिळवण्यासाठी UPI PIN टाकू नका आणि अनोळखी व्यक्तीच्या दबावाखाली कोणताही व्यवहार मंजूर करू नका.
सावध राहा, सुरक्षित राहा आणि हा लेख आपल्या मित्र-परिवारासोबत शेअर करा. तुमची एक जागरूकता इतरांना आर्थिक फसवणुकीपासून वाचवू शकते.
सायबर सुरक्षित महाराष्ट्र, सुरक्षित डिजिटल भारत!
